Otomasyon dergisi, Türkiye'nin otomasyon konusundaki ilk ve en köklü dergisidir. 1992 yılında “Türkiye’de Otomasyonsuz Fabrika Kalmasın” sloganıyla yola çıkan dergi, Türkiye endüstrisinin otomasyon konusunda bilgilendirilmesini kendisine misyon edinmiştir. Dünyadaki ve Türkiye'deki gelişmeleri anında okuruna iletmeyi; otomasyon alanında yapılacak yatırımların, doğru ve kârlı olabilmesi için yol gösterici bir rol oynamayı amaçlamıştır.

ELEKTRONİK TABLOLAR VE TEKRARLAYAN İŞLERİN İLACI OLARAK PROGRAMLAMA

Prof.Dr.Semih Ötleşa,b, Muhammed Taha Çetinera,c a Ege Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Ürün Yaşam Döngüsü Yönetimi Anabilim Dalı b Ege Üniversitesi, Ürün Yaşam Döngüsü Yönetimi (PLM) Mükemmeliyet Merkezi c Mekanik Tasarım Uzmanı, Volt Elektrik Motorları

İş hayatında bilgisayarlar ile çalışanların sıkıntılarından bir tanesi kendini tekrar eden ve katma değer üretmeyen işlerdir. Üretim mühendisi günlük olarak üretim raporu hazırlar, muhasebeci z raporu kaydı yapar, lojistik çalışanı giden gelen malların raporunu tutar, insan kaynakları personel devam durumunu raporlara döker. Bütün bu işler çalışanların iş güçlerinde büyük yer tutar ve işlerinde geliştirme yapacak vakti bulamazlar. Kendini tekrarlayan işler personeli sıkar, motivasyon kaybına sebebiyet verir ve verimliliği düşürür. Gün sonunda çalışan da iş yeri de kaybeder. Elektronik tablolar ve programlama bunun önüne geçebilir.

2.ELEKTRONİK TABLOLAR

Elektronik tablo, satırlarda ve sütunlarda verileri gösteren bir kâğıt sayfasıdır. Elektronik tablo aynı zamanda satır ve sütunlarda düzenlenmiş verileri yakalayarak, görüntüleyerek ve işleyerek fiziksel bir tabloyu simüle eden bir bilgisayar programıdır. [1]

Dan Bricklin “elektronik tabloların babası” olarak anılır. Bricklin, Harvard Business School’ da bir öğrenci iken 1979’da VisiCalc’i geliştirdi ve onu ev ve ofis kullanımı için ilk elektronik tablo programı haline getirdi. Manuel olarak hesaplanan elektronik tablolarla finansal projeksiyonlar yapmak ve sayfadaki her bir hücreyle yeniden hesaplama yapmak yerine, VisiCalc kullanıcının herhangi bir hücreyi değiştirmesini ve tüm sayfanın otomatik olarak yeniden hesaplanmasını sağladı. Bu, 20 saatlik çalışmayı 15 dakikaya düşürdü. [2]

VisiCalc’in ilk sürümü 4 sütun ve 20 satırlık bir matris hâlindeydi. Günümüz elektronik tablolarına yakın değildi ama yine de VisiCalc o an için anlık bir başarıydı.

VisiCalc

VisiCalc ilk e-tablo programıdır, ancak CP / M işletim sistemi için piyasaya sürülmesi yalnızca HP-125, Sharp MZ80 ve Sony SMC-70’de gerçekleşti. SuperCalc bu boşluğu ve pazar fırsatını doldurmak için 1980 yılında Sorcim firması tarafından yaratıldı. [3] SuperCalc, VisiCalc’ dan daha üstün yeteneklere, 49 satır ve 8 sütunlu matrise sahipti. Ara yüzü daha kullanıcı dostuydu.

SuperCalc

Microsoft, ilk olarak 1982 yılında ‘Multiplan’ adlı bir elektronik tablo programını kullanıcılarına sunmuştu. Bu program CP/M sistemi kullanıcıları için çok uygundu. Ancak dos sistemini kullanan kullanıcıları tatmin edememişti. [4]

Lotus 1980’lerde Mitchell Kapor tarafından tasarlanan ve 26 Ocak 1983’te IBM’in bir parçası olan Lotus Software tarafından yayınlanan popüler bir komut satırı elektronik çizelgesi programıydı. Dos sistemi üzerinde çalışıyordu. [5]

Microsoft Excel, Windows, macOS, Android ve iOS için Microsoft tarafından geliştirilmiş bir elektronik tablo programıdır. Hesaplama, grafik araçları, pivot tablolar ve Visual Basic for Applications adlı bir makro programlama dili içerir. Bu platformlar için, özellikle 1993’teki sürüm 5’ten beri çok yaygın olarak uygulanan bir elektronik tablo olmuştur ve elektronik tablolar için endüstri standardı olarak Lotus 1-2-3’ün yerini almıştır . Excel, Microsoft Office yazılım paketinin bir parçasını oluşturur. [6] Microsoft, 30 Eylül 1985 de Mac kullanıcıları için, Kasım 1987 de ise Windows için ilk Excel sürümünü yayınladı. Excel’ in yayınlanması ile beraber programlama ile elektronik tablolar tanışmış oldu.

3.ELEKTRONİK TABLOLAR VE PROGRAMLAMA

Visual Basic for Applications (VBA) Microsoft’ un olay güdümlü programlama dili uygulamasıdır. VBA kullanıcı tanımlı fonksiyon oluşturma ve işlemleri otomatikleştirmeye yarar.[7] Vusial Basic programlama dilinin üzerine geliştirmiştir ve bu dilin kütüphanelerini kullanır.

Excel’ in ilk sürümü ile beraber makrolar elektronik tablo uygulamalarında kendine yer edinmiştir. VBA süreç içerisinde farklı uygulamalar içerisine entegre edilerek kullanıcılara yaptıkları işlerde kolaylık sağlanmıştır.

Üretim mühendisinin günlük olarak hazırlaması gereken üretim raporunu ele alalım. Planlama bölümünden günlük üretim raporunu alarak işe başlar. Üretilecek mamüllerin ürün ağaçlarından ihtiyaç duyulan yarı mamülleri ve ham maddeleri belirler. Daha sonra stokları kontrol edip eksikleri çıkarır. Ondan sonra ilgili bölümlere üretilecek ürünleri ayırıp iş emirlerini hazırlar. Bütün bu işler için farklı e-tablolardan binlerce satır veriyi birbirleri ile eşleştirip anlamlı sonuçlar çıkarmaya çalışır. Bu işlemler için 2 saatini harcar. Ancak e-tablolarda yaptığı filtreleri, eşleştirmeleri, işlemleri makroya döktükten sonra 2 saatte tamamladığı işleri birkaç dakika içerisinde hazırlayabilir.

12 şubesi olan bir şarküteri firmasını düşünelim. Her şubede bir sabit bir seyyar yazar kasa vardır. Toplamda 24 adet yazar kasanın bir ay içerisinde 720 adet z raporu çıktısı oluşur. Muhasebe personeli 720 adet z raporunu %1, %8 ve %18 kdv oranına göre ayrı ayrı işler. Yapılan ödeme yöntemine göre nakit ve kredi kartı olarak farklı hesap planlarına kayıt yapar. İyi bir personelin 3 iş gününü alır bu işlem. Ancak günümüz yazar kasaların bulut ortamına verileri aktarma özellikleri vardır. Muhasebeci z raporlarını tek tek işlemek yerine bulut sisteminden verileri çekerek muhasebe yazılımının istediği formata çevirebilecek bir makro ile 3 günlük işi 10 dakika içerisinde hatasız olarak yapabilir.

4.SONUÇ

Örneklerden de anlaşılabileceği gibi makrolar çok farklı sektörde çalışanların yaptıkları işlerde hız kazanmalarına, hatasız iş yapmalarına olanak tanıyor. Programlama denilince akla ilk önce yazılım mühendisleri, bilgisayar mühendisleri geliyor. Ancak günümüz bilgi çağında Youtube, Udemy, Blog siteleri gibi platformlarda ücretli ve ücretsiz birçok eğitim var. Bilgisayar ile çalışan her personelin bu kaynaklardan faydalanarak programlama öğrenmesi oldukça kolaydır. Programlama ile beraber işler, çalışanlar ve firmalar gelişiyor. Katma değer üretmeyen işler ortadan kalkıyor. Kaliteyi, verimi, performansı artıracak çalışmalar için vakit yaratılmış oluyor.

KAYNAKLAR

[1] https://whatis.techtarget.com/definition/spreadsheet
[2] https://en.wikipedia.org/wiki/Dan_Bricklin
[3] https://en.wikipedia.org/wiki/SuperCalc
[4] https://en.wikipedia.org/wiki/Multiplan
[5] https://en.wikipedia.org/wiki/Lotus_1-2-3
[6] https://en.wikipedia.org/wiki/Microsoft_Excel
[7] https://en.wikipedia.org/wiki/Visual_Basic_for_Applications