Otomasyon dergisi, Türkiye'nin otomasyon konusundaki ilk ve en köklü dergisidir. 1992 yılında “Türkiye’de Otomasyonsuz Fabrika Kalmasın” sloganıyla yola çıkan dergi, Türkiye endüstrisinin otomasyon konusunda bilgilendirilmesini kendisine misyon edinmiştir. Dünyadaki ve Türkiye'deki gelişmeleri anında okuruna iletmeyi; otomasyon alanında yapılacak yatırımların, doğru ve kârlı olabilmesi için yol gösterici bir rol oynamayı amaçlamıştır.

ENDÜSTRİ 4.0 DÖNÜŞÜMÜ İÇİN BAŞARI KRİTERLERİ

PROF. DR. HİLMİ YÜKSEL DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ ENDÜSTRİ 4.0 KOORDİNATÖRÜ

“ENDÜSTRİ 4.0’A HAZIRLIK VE UYGULAMA AŞAMASINDA YAŞANAN ZORLUKLAR VE BU ZORLUKLARI AZALTABİLMEK İÇİN İZLENECEK YOLLAR VE ÇÖZÜMLER ENDÜSTRİ 4.0’IN BAŞARI KRİTERLERİNİ DE ŞEKİLLENDİRECEKTİR. ENDÜSTRİ 4.0 TEKNOLOJİLERİNİN UYGULANMASI, SÜREÇLERİN, ORGANİZASYON YAPISININ VE İŞ MODELLERİNİM DEĞİŞİMİ ANLAMINA GELMEKTEDİR. ENDÜSTRİ 4.0; İŞLETMELERE VERİMLİLİKLERİNİ ARTIRMAK, MALİYETLERİNİ DÜŞÜRMEK İÇİN ÖNEMLİ FIRSATLAR SUNARKEN, BİRÇOK YENİLİĞİ VE DEĞİŞİMİ DE BİRLİKTE GETİRECEKTİR.”

İşletmelerin, Endüstri 4.0 uygulamalarını hayata geçirebilmeleri ve Endüstri 4.0 dönüşümünü başarıyla gerçekleştirebilmeleri için Endüstri 4.0 sürecinde yaşanan zorluklarla başa çıkabilmeleri ve bu dönüşüm sürecini etkin biçimde yönetebilmeleri gerekmektedir. Endüstri 4.0’a hazırlık ve uygulama aşamasında yaşanan zorluklar ve bu zorlukları azaltabilmek için izlenecek yollar ve çözümler Endüstri 4.0’ın başarı kriterlerini de şekillendirecektir. Endüstri 4.0 teknolojilerinin uygulanması, süreçlerin, organizasyon yapısının ve iş modellerinim değişimi anlamına gelmektedir. Endüstri 4.0; işletmelere verimliliklerini artırmak, maliyetlerini düşürmek için önemli fırsatlar sunarken, birçok yeniliği ve değişimi de birlikte getirecektir.

Endüstri 4.0 teknolojileri için işletmelerin önemli yatırımlar yapmaları ve 4-5 yıllık bu yolculukta Endüstri 4.0 dönüşümü için önemli finansal kaynaklar ayırmaları gerekmektedir. Dünya genelinde yapılan araştırmalara göre Endüstri 4.0’ın önündeki önemli bir güçlük finansman ve kaynak eksiklikleridir. İşletmeler, Endüstri 4.0 yatırımlarında öncelikli olarak kendilerine en çok değeri sağlayacak olan teknolojilere yatırım yapmalıdırlar. Mevcut durumlarını iyi bir şekilde ortaya koyarak, kapsamlı fayda/maliyet analizleri doğrultusunda Endüstri 4.0 teknolojileri için gerekli yatırım kararlarını vermelidirler. Endüstri 4.0 dönüşüm yolculuğundaki işletmeler, yıllar sürecek bir maratona başladıklarının farkına varmalı ve bu dönüşüm sürecinin sürdürülebilir olmasını sağlayacak stratejik bakış açısına sahip olmalıdırlar.

Endüstri 4.0 stratejisi, tamamıyla dijital bir işletme olma yolunda alınan her aşamayı şekillendirmektedir.
Bu nedenle stratejik yol haritasının net bir biçimde tanımlanmasında gerekli zaman ve çaba harcanmalıdır. İşletmelerin, gelecekte nereye gitmek istediklerini belirlemede müşterilerle, tedarikçilerle, teknoloji ortaklarıyla ve hatta rakipleriyle işbirlikleri kurarak neler başarabileceklerini değerlendirmek için gerekli zamanı ayrılmaları çok önemlidir. Dijital olgunluk seviyesinin değerlendirilmesi ve gelecek beş yıl için net hedeflerin belirlenmesi gerekmektedir. İşletmelerde elbette dijitalleşme kapsamında çalışmalar, faaliyetler yürütülüyor olabilir ama genellikle bunlar bütüncül bir yaklaşım yerine belirli makineler veya bölümler ile sınırlı kalmaktadır. Endüstri 4.0’ın tüm boyutları ile tüm değer zinciri için dijital olgunluk düzeyinin değerlendirilmesi amacıyla gerekli çaba gösterilmelidir. Böylelikle işletmeler Endüstri 4.0 yolunda güçlü yanlarına dayandırılabileceği çözümler için hangi sistemlerin/süreçlerin bütünleştirilmesi gerektiğini belirleyebilirler.

Dönüşümün sorumluluğu en üst yönetime ait olmalıdır. Yönetim, çalışanlarını işletmede dijital dönüşüm doğrultusunda yeni iş modelleri ile çalışmalarında motive edebilmelidir. Organizasyonda dijital girişimlerin sağlanabilmesi için çalışanlar, yeni işbirlikleri formlarına uyum sağlayabilmeli, yeni iş modellerini benimseyebilmelidir. Bunun başarılabilmesi için dijital dönüşümdeki liderlik ve yönetimin desteği çok önemlidir. Organizasyondaki teknik beceri ve dijital dönüşümü yürütecek liderlik beceri eksiklikleri önemli güçlükler olarak belirlenmiştir. Endüstri 4.0 projelerinin uygulama aşamasına geçebilmesi için güçlü liderlik ve güçlü yönetimin desteği gerekmektedir. Yeni teknolojilere ilişkin çalışanlara güven tahsis edilmesi ve organizasyonda dijital bir kültürün yaratılması üst yönetimin önceliği olmalıdır. Yeni teknolojilerin geliştirilmesinde ve uygulanmaya başlama sürecinde çalışanların da tüm aşamalara katılması hayati önem taşımaktadır. Endüstri 4.0 uygulamalarında organizasyonlarda dijital kültür eksikliği önemli bir engeli oluşturabilmektedir. Bu nedenle işletme çalışanlarının, dijital üretim süreçlerini sürdürülebilmeleri için gerekli dijital becerilere sahip olmaları çok önemlidir. İşletmelerin organizasyon yapıları da Endüstri 4.0 dönüşümünün gerekleri için uygun olmalıdır. Piramit şeklinde hiyerarşik yapılar, gerekli olan esnekliği sağlamaktan uzak olmalarından dolayı Endüstri 4.0 ile uyum gösteren organizasyon yapıları olmamaktadır. Endüstri 4.0 dönüşümü için işletmelerin organizasyon yapıları da çevik ve yalın olmalıdır. Endüstri 4.0, yeni yetkinliklere sahip personeli gerektirmektedir. Hem tarafımızdan yürütülen araştırmaya hem de dünya genelinde yapılan araştırmalara göre Endüstri 4.0’ın önündeki en önemli güçlük; Endüstri 4.0’ın gerektirdiği yetkinliklere sahip personel eksikliğidir. Bir organizasyonun dijital kültüre sahip olmasında liderin, dijital gelecek için bir vizyonunun olması en önemli faktörler arasında belirtilebilir. Dijital kültüre sahip olan işletmelerde, çalışanlarının dijital becerilerini artırmak amacıyla eğitimler için önemli kaynaklar ayrıldığı görülmektedir. Dijital dönüşüm eğitimlerinin de organizasyonlarda dijital kültürün yaratılmasında çok önemli bir rolü bulunmaktadır.

Sensörler, gömülü sistemler ve birbirileriyle bağlanan makineler yığınla veri oluşturmaktadır. Dikey ve yatay entegrasyonla birlikte büyük bir veri akışı gerçekleşmektedir. Bu bakımdan veri Endüstri 4.0’ın temelinde yer almakta, temel sürükleyicisi olmaktadır. Veriden değer elde edebilmek, organizasyonun verileri toplayabilme, yönetebilme ve analiz edebilme yeteneğine bağlıdır. Günümüzde sensörlerin ve üretim sistemlerinin çok yüksek miktarda veri oluşturulduğu düşünüldüğünde, bu verilerin anlamlı hale gelebilmesi için güçlü veri yönetimi, depolama olanakları ve çok iyi veri analitik yetenekleri gerekmektedir. Bununla birlikte veri güvenliği ve verinin gizliliğinin korunması hususları Endüstri 4.0 çalışmalarını yavaşlatan en önemli nedenlerden birisi olabilmektedir. Fiziksel ve sanal değerlerin siber fiziksel üretim sitemleri olarak bağlantıda olması ile birlikte önemli güvenlik riskleri oluşabilmektedir. Endüstri 4.0 ve nesnelerin interneti ile sağlanan bağlantılar işletmelerin internet temelli ataklara maruz kalmasına neden olabilir. Endüstriyel ağlar birçok tehditleri de ortaya çıkarmaktadır. Organizasyon içerisinden veya dışarıdan yetkisiz olarak girişler şeklinde tehditler söz konusu olabilmektedir. Organizasyon içerisinden saldırı problemleri genel ağ güvenliğinin konusu olduğu gibi aynı zamanda kişisel güvenlik konusu da olmaktadır. Endüstri 4.0’ın önemli bir yararı da üretim tesisini ve diğer ekipmanları uzak bir noktadan izleme ve kontrol etme yeteneğinin olmasıdır. Ancak mevcut izleme süreçleri üçüncü kişilerin kötü amaçlı olarak ağa girmelerine olanak sağlayacak biçimde sistemin açılmasına neden olabilmektedir. Endüstri 4.0’ın önünde en önemli güçlüklerden birisi de Endüstri 4.0 ile birlikte veri paylaşımı ile gelebilecek siber güvenlik riskleridir.

Bu bakımdan Endüstri 4.0 için veri güvenliği önemli bir başarı faktörü olarak karşımıza çıkmaktadır. İşletmeler Endüstri 4.0 dönüşüm yolculuğuna başlarken siber güvenlik konularına da gerekli önemi gösterirlerse ve veri paylaşımına ilişkin gereki düzenlemeleri sağlarlarsa, Endüstri 4.0 sürecinde yaşanacak güçlükleri ve riskleri ortadan kaldırabilirler ve bu konudaki endişeleri azaltabilirler. Endüstri 4.0 teknolojileri ile birlikte çok yüksek miktarda verinin akışı riskleri de beraberinde getirmektedir. Bu teknolojiler, etik ve mahremiyet konularına ilişkin önemli sorunların yaşanmasına neden olabilir. Bağlantı ve veri paylaşımı arttıkça siber güvenlik ve veri mahremiyeti konularına odaklanmak gerekmektedir. Siber saldırılara karşı gerekli önlemler alınmalı ve yeni güvenlik altyapıları kurulmalıdır.

Dijitalleşmenin ve ağlar üzerinden işbirliklerinin sağlanmasında tarafların uzmanlığı önem taşımaktadır. Otonom makine makine iletişimi ve bulut bilişim ile birlikte insanların kontrolünün azalması beklenmektedir. Bu durumda bir hata oluştuğunda sorumluluğun kime ait olacağı belirlenmelidir. Yapılacak sözleşmeler ile birlikte riskler en aza indirilmeli, ilgili tüm çalışanların konuya ilişkin eğitim düzeyi artırılmalıdır. Değer zincirinin bir sonraki aşamasında verilerin korunmasına ilişkin hukuki düzenlemelerin gerçekleştirilmesi önem kazanmaktadır. Bu nedenle Endüstri 4.0 yolculuğuna hazırlık aşamasında, işletmelerin veri koruma ve BT güvenlik konularını gözden geçirmeleri ve düzenlemeleri çok önem kazanmaktadır. Endüstri 4.0’ın organizasyonlara hukuki düzenlemeler açısından da yeni bir bakışı getireceği bilinmelidir.

Bilgi ve iletişim altyapılarının güçlendirilmesi, işletmelerde Endüstri 4.0 dönüşümünün başarılması için en önemli konulardan birisidir. Yüksek miktarda ve yüksek kalitede veri alışverişini gerçekleştirebilmek için gerekli altyapının kurulmuş olması gerekmektedir. Endüstri 4.0’ın ön koşullarından birisi güvenilir ve yüksek hizmet kalitesini sağlayan iletişim ağlarını ve geniş bant bağlantısını her yere ulaştırmaktır. Mükemmel BT altyapısı da Endüstri 4.0’ın ön koşullarından birisini oluşturmaktadır. Dijital altyapı eksiklikleri Endüstri 4.0’ın önünde önemli bir engeli oluşturacaktır. Bu nedenle geniş bant ağlarını güncellemek ve Endüstri 4.0 için hazır hale getirmek için gerekli çalışmalar yapılmalıdır. Endüstri 4.0’da gerçek zamanlı veri şarttır ve bu nedenle de tüm işletmelerin geniş bant olanaklarına ulaşabiliyor olması gerekmektedir. BT altyapısının belirlenmesi ile birlikte Endüstri 4.0 için mevcut durum ortaya konulacak, mevcut BT altyapısından Endüstri 4.0 için nasıl yararlanabileceği belirlenecek ve yapılması gereken öncelikli projeler saptanabilecektir. BT altyapısının geliştirilmesi işletmelerin Endüstri 4.0 dönüşüm süreçlerini hızlandıracak ve etkinleştirecektir.
Endüstri 4.0’ın temel bileşenleri yatay ve dikey entegrasyon ve uçtan uca bütünleşmedir. Bu nedenle Endüstri 4.0 dönüşümünü gerçekleştirmek isteyen işletmeler tedarikçilerini de bu sürece katabilmelidirler. Yatay ve dikey entegrasyon, tedarik zinciri üyelerinin, Endüstri 4.0 için gereklilikleri yerine getirmediğinde mümkün olamayacaktır.

KAYNAKLAR:

Yüksel H.,2019, Endüstri 4.0 Dönüşüm Rehberi, Aristo Yayınevi,İstanbul
PwC,2016, 2016 Global Industry 4.0 Survey Industry 4.0:Building the Digital Enterprise,
https://www.pwc.com/gx/en/industries/industries-4.0/landing-page/industry-4.0-building-your-digital-enterprise-april-2016.pdf
Stanton Chase, 2017, 2017 Global Industrial Survey, Leadership in the Industrial Landscape, https://www.stantonchase.com/wp-content/uploads/2017/04/2017-Global-Industrial-Survey.pdf
PwC,2017, Digital Factories 2020 Shaping The Future of Manufacturing, https://www.pwc.de/de/digitale-transformation/digital-factories-2020-shaping-the-future-of-manufacturing.pdf
CGI Group Inc.,2017, Industry 4.0 Making Your Business More Competitive, https://www.cgi.com/sites/default/files/white-papers/manufacturing_industry-4_white-paper.pdf
KPMG,The Factory of the Future Industry 4.0 The Challenges of Tomorrow, www.kpme.de
Forschungsunion and Acatech, 2013, Securing the Future of Geman Manufacturing Industry Recommendations for Implementing the Strategic Inıtiative Industrie 4.0 Final Report of the Industrie 4.0 Working Group