Otomasyon dergisi, Türkiye'nin otomasyon konusundaki ilk ve en köklü dergisidir. 1992 yılında “Türkiye’de Otomasyonsuz Fabrika Kalmasın” sloganıyla yola çıkan dergi, Türkiye endüstrisinin otomasyon konusunda bilgilendirilmesini kendisine misyon edinmiştir. Dünyadaki ve Türkiye'deki gelişmeleri anında okuruna iletmeyi; otomasyon alanında yapılacak yatırımların, doğru ve kârlı olabilmesi için yol gösterici bir rol oynamayı amaçlamıştır.

ENDÜSTRİ 4.0 DÖNÜŞÜM YOLCULUĞUNA NASIL BAŞLANMALIDIR?

PROF. DR. HİLMİ YÜKSEL DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ ENDÜSTRİ 4.0 KOORDİNATÖRÜ

DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ ENDÜSTRİ 4.0 KOORDİNATÖRÜ PROF. DR. HİLMİ YÜKSEL, ENDÜSTRİ DEVRİMİ OLARAK İFADE EDİLEN ENDÜSTRİ 4.0 DÖNÜŞÜM YOLCULUĞUNDA İŞLETMELERE VERİMLİLİKLERİNİ NASIL ARTIRACAĞINI, MALİYETLERİNİ NASIL DÜŞÜREBİLECEKLERİ KAPSAMINDA “STRATEJİK” KARARLARIN YOL HARİTASINI ÇİZİYOR.

Dördüncü Endüstri Devrimi olarak ifade edilen Endüstri 4.0, üretim ortamı ile bütünleşik olarak nesnelerin interneti ve hizmetlerin interneti ile gelmekte ve makinelerin ve üretim süreçlerinin birbirleriyle bağlantılı olarak oluşturduğu ağ ile ilerlemektedir. Endüstri 4.0, akıllı fabrikalarda birbirleri arasında özerk olarak iletişim kurabilen ve bilgi alışverişinde bulunabilen makinelerin ağına odaklanmaktadır. Siber fiziksel sistemlerle sanal ve fiziksel dünya bir araya getirilmekte, akıllı nesnelerin iletişim ve etkileşim içerisinde oldukları ağ bağlantılı sistem oluşturulmakta ve tüm ürün yaşam sürecinde gerçek zamanlı olarak veriler toplanmakta ve analiz edilmektedir. Endüstri 4.0 ile birlikte gelen akıllı fabrikalarla bütün değer zincirinin kesintisiz olarak bağlanması hedeflenmektedir. Endüstri 4.0 dönüşüm süreci ile birlikte öncelikli olarak verimliliğin artırılması, maliyetlerin düşürülmesi, esnekliğin ve hızın artırılması ve ürün ve süreç kalitesinin iyileştirilmesi beklenmektedir. İşletmeler Endüstri 4.0’ın sağlayacağı bu katkılardan yararlanmak istemekle birlikte Endüstri 4.0 dönüşüm yolculuğu için ilk adımın ne olacağına, yolculuğa nasıl başlanabileceğine ilişkin yeterli bilgi mevcut değilse Endüstri 4.0 dönüşümü için ilk adımın atılması gecikebilmektedir.

Endüstri 4.0, organizasyonun stratejileri ile bağlantılı olduğuna göre Endüstri 4.0, stratejik bir karar olarak görülmelidir. Endüstri 4.0 dönüşümü birkaç yıl üzerinde çalışılacak bir proje olarak değerlendirilmemelidir. Endüstri 4.0 dönüşümü, sadece teknoloji ile ilişkili olarak da düşünülmemeli, işletimlerin organizasyon yapılarında, iş yapış şekillerinde ve organizasyon kültürlerinde değişimi gerektirdiği anlaşılmalıdır. Endüstri 4.0, işletmelere verimliliklerini artırmak, maliyetlerini düşürmek için önemli fırsatlar sunarken, birçok yeniliği ve değişimi de birlikte getirecektir. İşletmeler Endüstri 4.0 dönüşüm yolculuğunda birçok alanda yatırım yapmaları gerekecektir. Bu yatırımlar sadece teknoloji veya teknolojik ekipmanlarla sınırlı olmayıp, süreçlerin yeniden organizasyonu, dijital bir kültürün yaratılması ve çalışanların Endüstri 4.0’ın gerektirdiği yetkinliklere ve becerilere sahip olmalarını sağlayacak eğitimler için de kaynak ayrılmasını gerektirmektedir.

Bu nedenle üst yönetimin, Endüstri 4.0 dönüşüm sürecine inanması ve taahhüttü Endüstri 4.0 dönüşümünün başarısı için olmazsa olmazıdır. Eğer işletmeler Endüstri 4.0’ı bir stratejik karar olarak görmeyip, Endüstri 4.0 vizyon, misyon ve hedeflerini ortaya koymazlarsa, Endüstri 4.0 projelerinin hayata geçirilmesinde sorunlar yaşanabilir.

DÖRDÜNCÜ ENDÜSTRİ DEVRİMİ İÇİN İŞLETMELER NASIL HAZIRLANMALI VE NEREDEN BAŞLAMALIDIRLAR?

Endüstri 4.0 dönüşüm sürecinden öncelikli olarak işletme yöneticileri, Endüstri 4.0’ın işletme faaliyetlerine olacak etkilerinin farkında olmalıdırlar. İşletme yöneticilerinin, Endüstri 4.0 teknolojilerinden nasıl yararlanabileceklerine ve elde edecekleri yararlara, verinin önemine ilişkin farkındalığı olmalıdır. Bu farkındalık yaratıldıktan sonra maliyetleri düşürme ve verimliliği artırma olanağı en yüksek olacak Endüstri 4.0 çözümleri tanımlanmalı, önceliklendirilmeli ve yol gösterici olacak uygulamalar gerçekleştirilmelidir.

Endüstri 4.0 dönüşümüne başlamak stratejik bir karardır. Bu stratejik kararın verilmesinde işletmeler öncelikli olarak Endüstri 4.0’a hazırlık durumlarını değerlendirmelidirler. Organizasyonların mevcut durumunun ortaya konulması Endüstri 4.0 dönüşüm yolculuğunun başlangıç noktasıdır. Endüstri 4.0 olgunluk düzeyini belirlemek amacıyla geliştirilmiş olan Endüstri 4.0 Olgunluk Değerlendirme Modelleri mevcuttur. İşletmeler Endüstri 4.0 Olgunluk Değerlendirme Modelleri ile Endüstri 4.0 için hangi boyutta ne düzeyde hazır olduklarını belirlemelidirler. Endüstri 4.0 uçtan uca entegrasyonu getireceği için Endüstri 4.0’ın tüm alanları için olgunluk düzeyinin değerlendirilmesi amacıyla gerekli çaba gösterilmelidir. Mevcut durumun ortaya konulması ile birlikte, işletmelerde Endüstri 4.0 dönüşüm süreci için hangi teknolojilerin ve sistemlerin mevcut olduğu da belirlenmiş olacak ve Endüstri 4.0 projeleri için başlangıç noktası da saptanabilecektir. İşletmenin Endüstri 4.0 dönüşümü için teknolojik ve organizasyonel mevcut durumunun ortaya konulması ile birlikte, Endüstri 4.0 dönüşüm yolculuğuna başlarken, işletmenin zayıf ve güçlü yanları ve öncelikli olarak gerçekleştirilebilecek Endüstri 4.0 projeleri belirlenebilir. Bu noktada işletmeler Endüstri 4.0 yatırımlarında kendilerine en çok değeri sağlayacak olan teknolojilere yatırım yapmaları gerekmektedir. Mevcut durumlarını iyi bir şekilde ortaya koyarak, kapsamlı fayda/maliyet analizleri doğrultusunda Endüstri 4.0 teknolojileri için gerekli yatırım kararlarını vermelidirler.

Endüstri 4.0 dönüşüm süreci için mevcut durum ortaya konulduktan sonra, nereye ulaşılmak istendiği belirlenmelidirler. Endüstri 4.0 uzun dönemli bir katılımı ve stratejik girişimi gerektirmektedir. Bunun için de zaman bazında her bir adımı tanımlayan ve planlayan kapsamlı bir stratejik yol haritasının oluşturulması gerekmektedir. Oluşturulacak Endüstri 4.0 stratejik yol haritası işletmenin temel yeteneklerine, önceliklerine, amaçlarına ve finansal durumuna bağlı olacaktır. İşletmeler Endüstri 4.0 stratejik yol haritalarında vizyon, misyon ve stratejilerini belirlemelidirler. Vizyon, işletmenin gelecekte nasıl iş yapmayı planladığını göstermektedir. Oluşturulan Endüstri 4.0 vizyonu tüm yöneticiler tarafından benimsenmeli ve desteklenmelidir. Endüstri 4.0 dönüşüm sürecinin, uzun dönemli bir taahhüt ve stratejik bir zorunluluk olması nedeniyle üst yönetimin, vizyona bağlılığı Endüstri 4.0 dönüşüm sürecinin başarısını etkileyen en önemli faktörlerden birisidir. Oluşturulan Endüstri 4.0 vizyonu, Endüstri 4.0 stratejilerinin ortaya konulmasında temeli oluşturacaktır. Strateji, gelecekte değerin nasıl yaratılacağı etrafında oluşturulmalıdır. Kısa ve uzun dönem hedefler saptanmalı ve bu hedeflere taahhüt ortaya konulmalıdır. İşletmeler Endüstri 4.0 stratejik yol haritalarını belirlerken müşterileriyle, tedarikçileriyle ve teknoloji ortaklarıyla birlikte değerlendirmelerde bulunmalıdırlar. Endüstri 4.0 stratejik yol haritasında, müşteri beklentileri ve gelecekte müşteri beklentilerindeki değişimler odaklanılması gereken temel konulardan birisi olduğu da unutulmamalıdır. Teknolojik gelişmeler hızla ilerlediğine göre, Endüstri 4.0 stratejik yol haritasının da değişmemesi mümkün değildir. O nedenle teknolojik gelişmelere, müşteri ihtiyaçlarında değişimlere ve işletmenin ihtiyaçlarına göre Endüstri 4.0 stratejik yol haritasında gerektiğinde düzenlemeler yapılmalıdır.

Araştırmalar göstermektedir ki, Endüstri 4.0 dönüşümünü yapabilmek için gerekli olan becerilere ve yeteneklere sahip personel yeterli değildir. Endüstri 4.0 çözümlerinin yayılımının sağlanabilmesi için yeni becerilere ve yetkinliklere ihtiyaç bulunmaktadır. Endüstri 4.0 yolculuğunda başarılı olmak için işletmeler, personeline gerekli dijital becerileri ve yetkinlikleri kazandırmak amacıyla çalışmalarını sürdürmelidirler. Yeni iş modelleri, işletme süreçleri ve birbirine bağlanan ürünler ve hizmetler, çalışanların iş yapış şekillerini ve görevlerini dönüştürecektir. Dijital dönüşüm eğitimlerinin, organizasyonlarda dijital kültürün yaratılmasında çok önemli bir rolü bulunmaktadır. Bu nedenle Endüstri 4.0 dönüşüm sürecine başlarken çalışanların Endüstri 4.0 için gerekli yetkinliklere ve becerilere sahip olmaları için almaları gereken eğitimlerin planlanması da önem kazanmaktadır. Yönetim, çalışanlarını işletmede Endüstri 4.0 dönüşümü doğrultusunda yeni iş modelleri ile çalışmalarında motive edebilmelidir. Organizasyonda dijital girişimlerin sağlanabilmesi için çalışanlar, yeni iş birlikleri formlarına uyum sağlayabilmeli, yeni iş modellerini benimseyebilmelidirler. Bunun başarılabilmesi için Endüstri 4.0 dönüşümdeki liderlik ve yönetimin desteği çok önemlidir. Endüstri 4.0 dönüşüm sürecinden yaşanabilecek dirençleri en aza indirebilmek için de üst yönetimin sürece katılımı ve taahhüttü şarttır. Sensörler, gömülü sistemler ve birbirileriyle bağlanan makineler yığınla veri oluşturmaktadır.

Dikey ve yatay entegrasyonla birlikte büyük bir veri akışı gerçekleşmektedir. Bu bakımdan veri Endüstri 4.0’ın temelinde yer almakta, temel sürükleyicisi olmaktadır. Endüstri 4.0 dönüşüm yolculuğuna başlarken işletmeler veri toplama ve analizi konusunu da öncelikli olarak değerlendirmelidirler. Üretim alanında pilot projeler kapsamında belirli makinelerden veri toplama ve analizi ile başlanabilir, bu makinelerde önleyici bakım faaliyetleri yürütülebilir. Küçük adımlarla başlanıp, tamamen uçtan uca veri entegrasyonuna doğru ilerlenmesi hedeflenebilir. Yatay ve dikey entegrasyon Endüstri 4.0’ın temel bileşeni olduğuna göre, ERP sisteminin de Endüstri 4.0’ın temelinde yer aldığı görülmelidir. Bu nedenle henüz bir ERP sistemi olmayan işletmeler, Endüstri 4.0 dönüşüm yolculuğunun başlangıcında vermeleri gereken kararlardan birisi de ERP sisteminin kurulumudur. İşletmeler ERP sistemleri için yatırım kararı verirken, ERP sistemlerinin, Endüstri 4.0’ın gereklerine uyumunu da dikkate almalıdırlar. Tedarik zincirinde uçtan uca veri akışı riskleri de beraberinde getirmektedir. Bağlantı ve veri paylaşımı arttıkça siber güvenlik ve veri mahremiyeti konuları çok daha fazla önem kazanmaktadır. Siber saldırılara karşı gerekli önlemler alınmalı ve yeni güvenlik altyapıları kurulmalıdır. Bu nedenle işletmeler Endüstri 4.0 dönüşüm yolculuğunun başlangıcında siber güvenlikle ilişkin konulara da öncelik vermeli ve ileride yaşanabilecek siber saldırılara karşı gerekli tedbirleri alacak çalışmaları planlamalıdırlar.